Poetika drvenih struktura u savremenoj arhitekturi

U savremenoj arhitekturi drvo se upotrebljava na sve virtuozniji način. Arhitektonske strukture koje su nekada bile gotovo isključivo po zakonima euklidovske geometrije, danas su poprimile oblike od kojih zastaje dah. Tehnologija drveta je toliko napredovala da se u njemu može izvesti gotovo svaki oblik koji ljudski um zamisli. Najraznolikije funkcije (noseće konstrukcije, arhitektonske površine, fasade odnosno omotači) i najrazličitije namene (poslovne i javne zgrade, stambene i obrazovne zgrade, itd), drvo danas uspeva da zadovolji, za razliku od nekadašnje ograničenosti na uglavnom stambeno graditeljstvo. Tradicionalna arhitektura svake kulture uglavnom se bazira na drvetu, kao jednom od dominantnih ili čak dominantnom materijalu.

Grede, stubovi, stupovi, drvene rešetke, plafoni, fasade, jesu uobičajeni arhitektonski elementi koji se tradicionalno, još od pamtiveka, izrađuju od drveta. Tehnološki progres i težnja za novim izrazima komfora života uvela je drvo i u prostore u kojima je ono do juče bilo nezamislivo, kao što su kupatila, saune, bazeni. Na svetskom tržištu postoji veliki broj dizajnerskih ateljea i proizvodnih kompanija koje su orijentisane isključivo na drvo. Njihova specijalizovanost jesu složene drvene strukture i objekti napravljeni isključivo od drveta. Ove „slobodne forme drveta“ baziraju se najčešće na organskom poreklu dizajna, ali nisu retki ni apstraktni oblici. Bilo da u njima prepoznamo floralnu matricu, dendrološki motiv, paukovu mrežu, ameboidni oblik, srednjevekovnu katedralu, pčelinje saće, narodni ćilim, reminisciranu japansku arhitekturu („perforiranih pregrada“), ove strukture najčešće imaju osim dekorativne i noseću ulogu (potporni sistem). Sa druge strane, apstraktne forme govore o opredeljenju dizajna za ritam, koji je veoma važan, ako ne i krucijalan element kompozicije drvenih struktura slobodne forme. Gradiranje u veličini, alternacija punog i praznog, tople forme drveta i neba (ili plafona, poda…), korišćenje lukova, kružnih isečaka i sfere, predstavljaju postupke u ritmiziranju i komponovanju uopšte koji su bliski prirodi, a samim tim i ljudskom duhu.

Proizvodnja ovih drvenih struktura sastoji se u moćnim CNC mašinama, ali i savremenim tehnikama savijanja, a ugradnja najčešće na montažnim sklopovima (prefabrikatima). Ono što proizvođači sa ponosom ističu jeste jedinstvenost i originalnost svakog projekta – naime, ne postoje dva potpuno ista projekta, i oni su međusobno različiti isto koliko i različitost prostora koji ih uslovljava. No, mnogi predstavnici ove savremene industrije obrade drveta naglašavaju i čuvanje tradicionalnih komponenti procesa. Čest je slučaj da isprojektovana struktura zahteva mešavinu različitih tipova prefabrikacije, uključujući komponente slobodne forme, tradicionalnu rebrastu konstrukciju, konstrukciju sa drvenim okvirom, unakrsno lamelirane drvene elemente itd. Da bi se rešili izazovni problemi proizvodnje ovako složenih „formula“, koristi se modularni sistem, na osnovu koga se dobija „parametarsko planiranje“ (definisanje elemenata, čvorova i veza, na osnovu njihovog oblika, veličine i tipa veze, koji se potom organizuju tako da proizvodnja i montaža budu najekonomičniji).

Savremeni projekti od drveta slobodne forme pokazuju impozantan raspon kompozicionih elemenata, koji su do nedavno bili nezamislivi za drvene konstrukcije. Kod projekata namenjenih javnim, kulturnim institucijama do rešenja dizajna dolazi se najčešće timskom saradnjom umetnika, od kojih jedan potpisuje tzv. „parametarski dizajn“, drugi „geometrijski dizajn“ (odnosno samu likovnu ideju). Često upoređivani sa katedralama gotičkog ili romaničkog tipa, čiji su ih protomajstori pravili u kamenu, savremene drvene strukture u slobodnoj formi odlikuju se ne samo impozantnošću i divljenjem prema minucioznosti izrade, već i svim onim što drvo kao materijal iskonski budi i podstiče u nama.

Tekst objavljen u časopisu DRVOtehnika, broj 82, april 2024.